Toca cruzar a raia…

Outro país, outro idioma e, nos seus tempos outra moeda, pero sen apenas unha fronteira que diferencia unha lugar de outro. Eso é o que ocorre na maior parte das localidades da raia galega e portuguesa e Pitoes das Junias é un deses casos. Ubicada no Gerés de Portugal, en Montealegre, é unha pequena aldea con todo o engado deses pobos perdidos e case abandonados, un engado que se transforma en fonda tristura se pensamos que camiñan case seguro cara a súa desaparición se non se pon remedio.

Pitoes das Junias, a 1.100 metros de altitude, está sito a 1´30 minutos de Ourense (ou eso din as guías… e non vou entrar en detalles…). Para chegar ata alí, unha opción é ir ata a capitalidade de Muíños, Mugueimes, e, dende o centro da localidade, coller a carretera que leva a Porqueirós e Queiroás. Unha vez en Queiroás hai dúas opcións, seguir a carretera ou tomar unha pista (tal e como o indican os veciños, que son os que máis saben, pero tamén hai un cartaz que así o indica). E, case sen darnos conta cruzamos a raia e chegamos a esta localidade de montaña.

Unha vez alí, o primeiro, deixar o coche. Veredes que todas as rúas prohíben o paso “excepto a moradores”. Caso omiso. Ou eso é o que din os veciños cando pregunto… se ve que alí as leis de circulación van a outro ritmo. E non temades, colledes polas angostas rúas! Hai tamén zonas habilitadas para o aparcamento e lugares onde se pode deixar o coche sen problema.

No que atinxe ao roteiro, ten unha distancia de 5,4 Qm., circular e de dificultade media. A cascada e o mosteiro de Santa María son os puntos de visita obrigada.

Unha das opción de comenzo do roteiro é dende o centro do pobo. Está sinalizada unha  “cascata” e se seguides o camiño empedrado non hai pérdida a falta de indicacións. Chégase a ela tras desviarse, segundo as indicacións,  unhos 550 metros do camiño empedradoe tras descender arredor de 220 escalóns de madeira (que haberá que subir…), dase a un mirador dende onde se pode ver a cascada. Ten unos 30 metros de altura cuxas augas proceden do regato de Pitoes, e que rematan ao pé dun carballo (onde segundo as lendas habita un trasno). Hai posibilidade de chegar ata o lado do río, pero o camiño, nesta ocasión estaba realmente imposible (nin Lobo insistiu moito). Ademais na miña cabeciña soaba certa  voceciña (ela sabe quen é) decindome… “ti vai caer, parte unha perna e a ver como te atopamos, que o can non sabe facer chamadas” (e, chámadelle intuición, desta fixen caso a esa voceciña).

O mirador é unha boa parada para  coller folgos mentres se observa a caída da cascada antes de iniciar o ascenso. Recordovos, unos 220 escalóns… que se levan ben, e senón, sempre se pode parar, sentar e ollar ao  arredor, as vistas das montañas do Parque Natural están omnipresentes e ofrecen unha fermosa panorámica. 

Novamente no camiño empedrado, toca seguir ruta ata o Mosteiro de Santa María, tamén perfectamente indicado. Creo que xa vos falei da miña atracción polos lugares en ruinas. Esa poderosa atracción que exercen sobre min e que fan que me deixe levar e perder entre elas, buscando recuchos, pechando os ollos e imaxinando o pasado entre os seus muros. A vida que alí se desenrolou e os segredos que acubillan as pedras e que se prestas atención, o mesmo descobres algún.

Do mosteiro cisterciense de Pitoes das Junias dise, como en tantas outras ocasións, que ten a súa orixe nun día en que uns nobres que estaban de caza se lles apareceu a Virxe baixo un carballo tras tentar descubrir que era o que lles chamaba a atención aos seus cans. Por este motivo prometeron erguer alí o mosteiro. A historia menos romántica, fala dos ermitaños (dise que 13) que buscaban nesta paraxe alonxada paz e tranquilidade para levar a cabo labores de pastoreo e oración con total humildade. A súa construcción deu comenzo antes da fundación de Portugal, aínda que o que queda del é do século XVII. Acadou certo esplendor e inicialmente dependeu do Mosteiro de Oseira. A súa ruina vén da decadencia dos mosteiros do século XVIII e dun incendio que o acabou por destruir.

Tan só algúns arcos, paredes e restos son testemuñas do que nos seus tempos foi. Merece a pena deixarse levar e tomar o seu tempo en descubrir as diferentes dependencias. É un mosteiro pequeno, recoleto que as súas historias había de ter. A igrexa si foi restaurada e se conserva en bo estado.

Se cruzades unha pequena ponte pegada ao mosteiro, pódese ver un antigo muíño ao carón do río. Nun día de sofocante calor, ver esas augas cristalinas, a envexa de Lobo bañándose… tentador, moi tentador… e non hai nada que preste máis que un pequeno baño en soidade roeada de cabaliños de demo de intensa cor azul (facía tempo que non vía tantos!)

Tras esta paréntese, toca seguir camiño de ascensión que leva de novo ata Pitoes.

No Eco Museo do Barroso pódese descubrir algo máis do trascurrir da vida en Pitoes das Junias, do seu mosteiro, a vida das mulleres… fermosas fotografías que nos trasladan a outro xeito de vida moito máis duro (como para queixarnos…). Ollo aos horarios… que estamos en Portugal.

Chama atención a intensa vida agrícola que alí se ve, dende o momento que se chega. Maiores e mozos (impensable case onda nós, aínda que non fai moito era o habitual) se adican aos traballos de campo como fai moito que non vía. E eso no fondo é unha riqueza. Unha riqueza de ver aos fillos cos seus país indo xuntos cara as leiras, botándolle unha man e, sobre todo, facendo compaña, unha compaña única e que o paso dos anos non permitirá repetir. Unha ledicia  que alí aínda se conserve ese pouso lonxe desta sociedade que impón cousas innecesarias como se fosen obrigatorias. 

Merece a pena dar un paseo por Pitoes das Junias e descubrir o encanto de pequenos recunchos nos que moitas das casas parecen deshabitas, outras a medio caer e tamén certa iniciativa por recuperalas orientadas ao turismo. Queda un longo camiño para devolverlle todo o esplendor que merece, pero, paseniño e con coidado, o resultado pode ser espectacular.

É o máis importante, o que da riqueza a calquera espacio, é a súa xente. Vale a pena parar e escoitar aos veciños. Escoitar a unha parella de avanzada idade, sentada á porta da súa casa coa que non puiden máis que  ficar “un bocadinho”. Dous “velliños” cheos de “saudade”, de caras curtidas polo sol e os duros invernos nos que apenas poden saír da casa; sen familia, sen máis compaña que un ao outro. Ela mírame a través dos seus lentes escuros; él cunhos ollos profundos e azuis que, sen dúbida a conquistaron moitas mozas anos atrás. Confesan gostar do verán, das visitas e de poder pasar un chisco das súas vidas a falar cos visitantes que os poñan ao día do que ocorre fóra do seu pobo “o máis bonito dos derredores”.

Hai casas de Turismo Rural, por se queredes facer noite, así como restaurantes nos que degustar a boa gastronomía da zona.

Se non queredes andar… o camiño pode levarvos ata case o mesmo pé da cascada e do mosteiro comodamente en coche.

Regresemos, voltemos, espertemos…

Aluméame luniña…

Desexando voar...

E fai xusto un ano, un ano dende que deixei abandonado este espazo que contaba con que fose a miña vía de escape, o meu aire fresco ao teclear repetitivo de letras que forman palabras, frases, liñas, columnas... Non por falla de interese, que me interesa máis que nunca, pero as veces, diminutos trasgos se meten na túa vida roubando, case sen darte conta, as ilusións de ir máis alá, de voar, da liberdade... e non, antes de que haxa malinterpretacións, non me refiro a ninguén físico. É algo que vai máis alá. 

E non, non o vou permitir. Vou seguir levantándome cada mañá co mellor dos sorrisos, Vou saír a rúa pensando en positivo. Vou ser auga en cada momento... por min. Vou buscar a felicidade en cada detalle. Vou interpretar cada situación como: "se algo pasa, é por algo". E prometo, desta si, deixarme levar máis. Facer o que me peta porque nese momento me fai feliz, sen pensar máis alá. Vou bailar máis, rir máis, leer máis, escribir máis... só polo pracer de facelo. Desfrutar da vida a pequenos grolos para saborear o mellor dela. Momentos malos sobran e veñen por si sós. Hai que aproveitar as ocasións felices que a vida che agasalla, que igual non son tantos, nin a vida é tan longa.

Vaites! Que me disperso... seguindo co tema do blogue, non pensedes que estiven quieta, teño unha manchea de fotos, agora toca porlle texto (un día destes). Tamén teño en mente moitos recunchos que coñecer, descubrir e redescubrir... só falla unha cousa: o tempo. Como para que enriba nos rouben unha hora!

E con este monólogo... deixome levar e que a lúa me alumee!

Entre eremitas

Eremita: persona que elixe profesar unha vida solitaria e ascética, sen contacto permanente coa sociedade. E para conseguilo, que mellor que perderse nun bosque de espesa e brava vexetación, salpicado de rochas, e no que o silencio só se rompe co chíar dos páxaros? Eso debeu de ser o que pensaron os eremitas que elexiron San Pedro de Rocas como lugar de residencia.

Pero comencemos a ruta, por unha vez, como está marcado. Oficialmente, a unhos 20 quilómetros de Ourense está ubicado Esgos, pertencente á Ribeira Sacra e punto de partida. Na capitalidade do Concello, ao carón do Centro de Saúde e moi preto da Casa do Concello está o inicio do coñecido como Camiño Real de San Pedro de Rocas (PR GR4). É a segunda vez que fago este recorrido, a primeira iniciei o percorrido no mesmo Mosteiro e, aconsellóvolo. Eso si, no sentido que indican as frechiñas... eu fun ao revés (que lle imos facer...). Tanto nun lugar como no outro hai espazo para deixar o coche con tranquilidade.

Se vós decidides a dar comenzo en Esgos, aproveitade para achergavos á igrexa parroquial e ata a praza na que lle rinden tributo ao afiador, un oficio que identifica a provincia de Ourense, pero especialmente estas terras.

A ruta é circular, dunhos 9 quilómetros de lonxitude, de dificultade media e un desnivel dunhos 800 metros. O sendeiro percorre camiños con muros laterais, chan empedrado no que aínda quedan vestixios das rodeiras dos carros que os transitaban antigamente e unha mesta vexetación autóctona que ofrece moitos tramos á sombra. Toda a ruta está ben sinalada (aseguróvolo, non hai cabida para o despiste).

Ben, unha vez situados, damos comenzo á camiñata. Estábamos ao carón do centro de saúde e comenzamos a seguir os sinais. A unhos 300 metros deixamos atrás o pobo, e, tras percorrer un camiño, atópamos unha bifurcación que indica para o Mosteiro de San Pedro de Rocas ou cara Quinta do Monte. Escollemos o mosteiro e deixámonos levar.

O camiño comenza cunha subida constante por un chan empedrado que nos conduce ata o Peto de ánimas de Meiroa, unha manifestación material ao culto aos mortos, que se ubicaban frecuentemente nos cruces de camiños e se asocian á idea do purgatoria e as almas que non atopan paz.

O sendeiro continúa o seu discorrer estrado de follas aínda outonais, pero baixo un ceo azul de primavera adiantada. Non se oe máis que, de cando en cando, o chíar dun páxaro ou o roce que o vento produce nas ramas das árbores. As rochas que saen ao camiño suxiren a dureza para poder abrirse paso por este lugar que, no seu día foi un eixe estratéxico como vía de comunicación cara as terras de Aguiar e Ourense.

Tras a subida, fermosas vistas dos montes veciños convértense en protagonistas da paisaxe. E toca o descenso, unha baixada cara unha das xoias da Ribeira Sacra, o mosteiro de San Pedro de Rocas, monumento histórico artístico fundado no ano 573 e que esconde unha longa, interesante e misteriosa historia. Aínda que os verdadeiros segredos que acubilla, só as pedras o saben.

O conxunto de San Pedro de Rocas está composto polo Centro de Interpretación e a igrexa. O Centro de Interpretación da Ribeira Sacra e vida monástica ten unhos 840 metros cadrados distribuidos en dúas prantas nas que Frei Bieito serve como guía a través de interesantes paneis explicativos dotados de código QR para as aplicacións móbiles.

No primeiro andar, as salas amosan como vivían os monxes reproducindo mesmamente o que sería unha habitación. Tamén fai fincapé nas paisaxes da Ribeira Sacra e a historia de San Pedro de Rocas contada a través dun completo video explicativo ao que aconsello permanecer atentos, xa que achega aspectos da historia do mosteiro dende os seus inicios, os séculos escuros, a época como colexio, o incendio que o destruiu, o seu rexurdir e a súa recuperación.

O segundo andar afonda nas tradicións artesanais, como a alfarería ou o traballo dos afiadores, e o viño da comarca, Ribeira Sacra, unha das cinco Denominacións de Orixe de viño coas que conta Galicia.

Todo o percorrido está completamente á vangarda das tecnoloxías mediante pantallas, videos, códigos QR... para facer que os visitantes poidan coñecer algo máis de San Pedro de Rocas, a comarca, lendas e tradicións dun xeito lúdico, sinxelo e interactivo.

Xa saíndo a rocha sobre a que se alza o campanario chama a atención. Maxestuosa, impasible ao paso do tempo. Rexa, forte. Pero, antes é visita obrigada a antiga igrexa. Unha igrexa resultado de múltiples superposicións e engadidos que se foron excavando ao longo da historia. A igrexa primitiva naceu a partir das covas que os eremitas retirados neste lugar foron excavando na rocha para levar a cabo a súa vida de soidade e oración.

As covas trazaron os eixos de tres capelas que se remontan ao século VI de bóveda de medio canón. Na central, de maiores dimensións, abriuse un buraco no teito para permitir que entrase unha tenue luz. Na capela da esquerda quedan os vestixios dunha pintura que representa un mapamundi mural medieval, único, ata o momento, coñecido en Europa

Na igrexa tamén poden observarse as tumbas antropomórficas. Se nos deixamos levar, escoitamos o silencio e ollamos ao noso arredor, as tumbas, a pedra... chega a sobrecoller. Só hai que deixar voar a imaxinación e retroceder séculos atrás e imaxinarse un mundo tan só de oración.

Saíndo da igrexa, é obrigado subir ao campanario que define este mosteiro. Foi no século XV cando se lle engade ao recinto de culto unha espadana con campás erixida sobre unha rocha natural de 20 metros de altura e na  que se abriu un oco para permitir o paso. As empinadas escaleiras que levan ata o campanario ofrecen como recompensa unhas magníficas vistas e un sosego do que costa sair. É un bo momento para sentar e tomalo con calma (se non hai xente e non interrumpides o momento foto que todo o mundo quere inmortalizar). Hai que descansar antes de dar comenzo á ruta. Ou xa vós esquecerades que viñemos de camiñata?

Tras a parada, o camiño segue pasando pola fonte de San Bieito, á que se lle atribúen curas miragreiras para as espullas. Dito está, cadaquén e as súas crenzas fan as cousas posibles.

E o camiño segue marcado polas rochas no chan e a subida continua. Chan estrado de follas e auga, si, auga. Polo que aconsello facer a ruta na primavera ou verán ou, alomenos, cando leve unhos días sen chover. Hai tramos nos que o camiño semella ser un auténtico regueiro e ninguén se libra de enchoupar os pés. Un factor co que Lobo está encantado, el, que por veces semella ser unha mistura de can e londra que non se resiste á auga. É verdadeiramente díficil controlalo ante a auga, da igual que sexa mar, río, embalse ou, neste caso, digamos, charquiñas...

E o camiño vai tocando o seu fin... bueno, despois dun bo treito de subida, paso por un pobo cunha fonte onde beber auga fresca, o temor ante un ataque dun bull dog francés (non preguntedes...), e a chegada de novo a Esgos.

Un fermoso paseo, con fermosas vistas que explica porque séculos atrás os eremitas primeiro, e os monxes despois, elexiron esta ubicación para a paz, o sosego e a oración. Sen dúbida, o Mosteiro é a mellor recompensa ao paseo. A vista do campanario sobre a rocha e un Centro de Interpretación que, confeso, me sorprendeu gratamente, fan deste sendeiro, unha das rutas obrigadas para os aficionados a camiñar.

Un consello. Aproveitade o silencio para escoitar as pedras... teñen moitos segredos que contar. Veredes como recargades enerxía, senón, xa me contaredes...

Aluméame luniña

Por se é de interese, o horario do Centro de Interpretación e da igrexa é: do 1/10 ao 1/04, de 10.30 a 13.45 horas e de 16.00 a 18.00 horas. En horario de verán, de 10.30 a 13.45 horas e de 16.00 a 19.45 horas. Os luns está pechado.