Toca cruzar a raia…
Outro país, outro idioma e, nos seus tempos outra moeda,
pero sen apenas unha fronteira que diferencia unha lugar de outro. Eso é o que
ocorre na maior parte das localidades da raia galega e portuguesa e Pitoes das
Junias é un deses casos. Ubicada no Gerés de Portugal, en Montealegre, é unha
pequena aldea con todo o engado deses pobos perdidos e case abandonados, un
engado que se transforma en fonda tristura se pensamos que camiñan case seguro
cara a súa desaparición se non se pon remedio.
Pitoes das Junias, a 1.100 metros de altitude, está sito a
1´30 minutos de Ourense (ou eso din as guías… e non vou entrar en detalles…). Para chegar ata alí, unha opción é ir ata a capitalidade de
Muíños, Mugueimes, e, dende o centro da localidade, coller a carretera que leva
a Porqueirós e Queiroás. Unha vez en Queiroás hai dúas opcións, seguir a
carretera ou tomar unha pista (tal e como o indican os veciños, que son os que
máis saben, pero tamén hai un cartaz que así o indica). E, case sen darnos
conta cruzamos a raia e chegamos a esta localidade de montaña.
Unha vez alí, o primeiro, deixar o coche. Veredes que todas
as rúas prohíben o paso “excepto a moradores”. Caso omiso. Ou eso é o que din
os veciños cando pregunto… se ve que alí as leis de circulación van a outro
ritmo. E non temades, colledes polas angostas rúas! Hai tamén zonas
habilitadas para o aparcamento e lugares onde se pode deixar o coche sen
problema.
No que atinxe ao roteiro, ten unha distancia de 5,4 Qm.,
circular e de dificultade media. A cascada e o mosteiro de Santa María son os
puntos de visita obrigada.
Unha das opción de comenzo do roteiro é dende o centro do
pobo. Está sinalizada unha “cascata” e
se seguides o camiño empedrado non hai pérdida a falta de indicacións. Chégase a ela tras desviarse, segundo as
indicacións, unhos 550 metros do camiño
empedradoe tras descender arredor de 220 escalóns de madeira (que haberá que
subir…), dase a un mirador dende onde se pode ver a cascada. Ten unos 30
metros de altura cuxas augas proceden do regato de Pitoes, e que rematan ao pé
dun carballo (onde segundo as lendas habita un trasno). Hai posibilidade de
chegar ata o lado do río, pero o camiño, nesta ocasión estaba realmente
imposible (nin Lobo insistiu moito). Ademais na miña cabeciña soaba certa voceciña (ela sabe quen é) decindome… “ti vai
caer, parte unha perna e a ver como te atopamos, que o can non sabe facer chamadas” (e, chámadelle intuición,
desta fixen caso a esa voceciña).
O mirador é unha boa parada para coller folgos mentres se observa a caída da
cascada antes de iniciar o ascenso. Recordovos, unos 220 escalóns… que se levan
ben, e senón, sempre se pode parar, sentar e ollar ao arredor, as vistas das montañas do Parque
Natural están omnipresentes e ofrecen unha fermosa panorámica.
Novamente no camiño empedrado, toca seguir ruta ata o
Mosteiro de Santa María, tamén perfectamente indicado. Creo que xa vos falei da
miña atracción polos lugares en ruinas. Esa poderosa atracción que exercen
sobre min e que fan que me deixe levar e perder entre elas, buscando recuchos,
pechando os ollos e imaxinando o pasado entre os seus muros. A vida que alí se
desenrolou e os segredos que acubillan as pedras e que se prestas atención, o
mesmo descobres algún.
Do mosteiro cisterciense de Pitoes das Junias dise, como en
tantas outras ocasións, que ten a súa orixe nun día en que uns nobres que
estaban de caza se lles apareceu a Virxe baixo un carballo tras tentar
descubrir que era o que lles chamaba a atención aos seus cans. Por este motivo
prometeron erguer alí o mosteiro. A historia menos romántica, fala dos
ermitaños (dise que 13) que buscaban nesta paraxe alonxada paz e tranquilidade
para levar a cabo labores de pastoreo e oración con total humildade. A súa
construcción deu comenzo antes da fundación de Portugal, aínda que o que queda
del é do século XVII. Acadou certo esplendor e inicialmente dependeu do
Mosteiro de Oseira. A súa ruina vén da decadencia dos mosteiros do século XVIII
e dun incendio que o acabou por destruir.
Tan só algúns arcos, paredes e restos son testemuñas do que
nos seus tempos foi. Merece a pena deixarse levar e tomar o seu tempo en
descubrir as diferentes dependencias. É un mosteiro pequeno, recoleto que as
súas historias había de ter. A igrexa si foi restaurada e se conserva en bo
estado.
Se cruzades unha pequena ponte pegada ao mosteiro, pódese
ver un antigo muíño ao carón do río. Nun día de sofocante calor, ver esas augas
cristalinas, a envexa de Lobo bañándose… tentador, moi tentador… e non hai nada
que preste máis que un pequeno baño en soidade roeada de cabaliños de demo de
intensa cor azul (facía tempo que non vía tantos!)
Tras esta paréntese, toca seguir camiño de ascensión que
leva de novo ata Pitoes.
No Eco Museo do Barroso pódese descubrir algo máis do
trascurrir da vida en Pitoes das Junias, do seu mosteiro, a vida das mulleres…
fermosas fotografías que nos trasladan a outro xeito de vida moito máis duro
(como para queixarnos…). Ollo aos horarios… que estamos en Portugal.
Chama atención a intensa vida agrícola que alí se ve, dende
o momento que se chega. Maiores e mozos (impensable case onda nós, aínda que
non fai moito era o habitual) se adican aos traballos de campo como fai moito
que non vía. E eso no fondo é unha riqueza. Unha riqueza de ver aos fillos cos
seus país indo xuntos cara as leiras, botándolle unha man e, sobre todo,
facendo compaña, unha compaña única e que o paso dos anos non permitirá
repetir. Unha ledicia que alí aínda se
conserve ese pouso lonxe desta sociedade que impón cousas innecesarias como se
fosen obrigatorias.
Merece a pena dar un paseo por Pitoes das Junias e descubrir
o encanto de pequenos recunchos nos que moitas das casas parecen deshabitas,
outras a medio caer e tamén certa iniciativa por recuperalas orientadas ao
turismo. Queda un longo camiño para devolverlle todo o esplendor que merece,
pero, paseniño e con coidado, o resultado pode ser espectacular.
É o máis importante, o que da riqueza a calquera espacio, é
a súa xente. Vale a pena parar e escoitar aos veciños. Escoitar a unha parella
de avanzada idade, sentada á porta da súa casa coa que non puiden máis que ficar “un bocadinho”. Dous “velliños” cheos de
“saudade”, de caras curtidas polo sol e os duros invernos nos que apenas poden
saír da casa; sen familia, sen máis compaña que un ao outro. Ela mírame a
través dos seus lentes escuros; él cunhos ollos profundos e azuis que, sen
dúbida a conquistaron moitas mozas anos atrás. Confesan gostar do verán, das
visitas e de poder pasar un chisco das súas vidas a falar cos visitantes que os
poñan ao día do que ocorre fóra do seu pobo “o máis bonito dos derredores”.
Hai casas de Turismo Rural, por se queredes facer noite, así
como restaurantes nos que degustar a boa gastronomía da zona.
Se non queredes andar… o camiño pode levarvos ata case o
mesmo pé da cascada e do mosteiro comodamente en coche.
Regresemos, voltemos, espertemos…
Aluméame luniña…
